Ochrona przed promieniowaniem UV to przede wszystkim unikanie nadmiernego eksponowania skóry na promieniowanie słoneczne. Należy ograniczać przebywanie na słońcu - zwłaszcza, jeśli ma się wrażliwą skórę lub jasną karnację.

Promieniowanie UV

Ultrafioletowa część promieniowania słonecznego jest aktywna biologicznie.

Dzielimy ją umownie na 3 pasma:

• UVC (100-280nm),
• UVB (280-320nm),
• UVA (320-400nm).

UVC jest promieniowaniem o najkrótszej długości fali, tj. do 290 nm. Ma najwyższą energię, jest silnie rumieniotwórcze, ale prawie całkowicie pochłaniane przez warstwę ozonową atmosfery i w normalnych warunkach nie dociera na powierzchnię Ziemi. Promieniowanie UVB, o długości fali od 290 do 320 nm, ma bardzo silne właściwości rumieniotwórcze, wzmaga syntezę barwnika skóry i jest odpowiedzialne za oparzenia skóry. UVA jest promieniowaniem o długości 320-400 nm, jest mniej rumieniogenne, ale za to bardziej barwnikotwórcze od UVB. Ilość UVA docierająca do powierzchni Ziemi jest znacznie większa niż UVB. Wysokie dawki UVA mogą wzmacniać odczyny rumieniowe i zwiększać niekorzystne efekty biologiczne promieniowania UVB.

Ilość promieniowania ultrafioletowego na ziemi

Bardzo aktywne biologicznie promieniowanie UVB, powodujące szybko widoczny efekt oparzenia skóry, jest w znacznej części pochłaniane przez warstwę ozonową w stratosferze (tylko kilka procent dociera do powierzchni Ziemi). Natomiast promieniowanie UVA, w znikomym stopniu osłabiane przez atmosferę, wnika głębiej w skórę i wpływa na system immunologiczny. Dlatego musimy się chronić przed nadmiernymi dawkami promieniowania ultrafioletowego. Stopień szkodliwości promieniowania UV zależy nie tylko od wielkości dawki UV, ale także od indywidualnej wrażliwości skóry.

Ilość promieniowania ultrafioletowego docierającego do powierzchni Ziemi zależy od:

• Wysokości słońca nad horyzontem, tj. szerokości geograficznej, pory roku i pory dnia. Najsilniejsze promieniowanie dociera do Ziemi w strefie zwrotnikowej, najsłabsze w obszarach polarnych. W Polsce najsilniejsze promieniowanie występuje latem w godzinach południowych.
• Wysokości nad poziom morza: im wyżej, tym silniejsze promieniowanie - największe wartości indeksu UV występują w Polsce w Tatrach.
• Rozpraszania w atmosferze przez aerozole i parę wodną. Zawartości ozonu w atmosferze; szacunkowo 1% zmiany całkowitego ozonu powoduje zmianę 1,1÷1,3% promieniowania UV.
• Pochłaniania i odbicia promieniowania przez powierzchnię Ziemi. Stosunek promieniowania odbitego do padającego jest nazywany albedo i wynosi dla lodu i śniegu ok. 0,5, a dla powierzchni roślinnej 0,03. Wpływ albedo zaznacza się najsilniej wysoko w górach (odbicie od skał i śniegu) i nad morzem (odbicie od piasku i wody).
• Wielkości i rodzaju zachmurzenia - promieniowanie UV jest silnie pochłaniane przez chmury.

Ochrona przed promieniowaniem UV

Ochrona przed promieniowaniem UV to przede wszystkim unikanie nadmiernego eksponowania skóry na promieniowanie słoneczne. Należy ograniczać przebywanie na słońcu - zwłaszcza, jeśli ma się wrażliwą skórę lub jasną karnację. Dodatkowym przeciwskazaniem do opalania się jest antykoncepcja hormonalna oraz okres ciąży, ponieważ nasilają ryzyko powstawania trwałych przebarwień na skórze. Przed promieniowaniem słonecznym można zabezpieczać się, wybierając ubrania nieodsłaniające dużych partii ciała. Jeśli będą uszyte z naturalnych tkanin - lnu, bawełny, jedwabiu - unikniemy przegrzania. Należy jednak pamietać, że cienkie ubrania w jasnych kolorach nie stanowią zabezpieczenia przed promieniowaniem UVA. Latem warto sięgnąć po kapelusz: osłoni wrażliwą skórę twarzy, a dobrze dobrany doda również uroku i elegancji. Bardzo ważne jest także zabezpieczanie oczu przed promieniowaniem UV - podczas słonecznych pór roku niezbędne są okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV.Bardzo ważny element ochrony przed promieniowaniem UV to stosowanie specjalnych preparatów zawierających filtry UV. Od dawna znanych jest wiele substancji chroniących przed światłem. Można podzielić je na fizyczne i chemiczne.

• Filtry fizyczne (mineralne) są to substancje mające zdolność odbijania i rozpraszania promieni słonecznych. W preparatach chroniących przed światłem najczęściej są wykorzystywane dwutlenek tytanu oraz tlenek cynku. Filtry fizyczne mają szeroki zakres działania ochronnego, zarówno w spektrum UVB, jak również UVA.
• Filtry chemiczne są syntetycznymi związkami organicznymi, absorbującymi promieniowanie słoneczne i zamieniającymi je w energię cieplną.

Najnowocześniejsze filtry łączą w sobie zalety filtrów mineralnych i chemicznych, zabezpieczając skórę przed promieniowaniem UV na wiele sposobów - odbijając, rozpraszając i absorbując je. Dobre preparaty chroniące przed słońcem zawierają zestaw filtrów chemicznych i fizycznych, dzięki czemu osiąga się wysoką ochronę w szerokim spektrum. Odpowiednio dobrane nasilają wzajemnie swoje działanie i mają bardzo dobrą fotostabilność, czyli odporność na działanie promieniowania elektromagnetycznego, zapewniając długotrwałe działanie preparatu, w którym zostały zastosowane. Poszczególne filtry charakteryzują się różnymi właściwościami ochronnymi. Ich skuteczność oraz zakres działania są oznaczane ustalonymi skrótami. Siła działania preparatu ochronnego przed promieniowaniem UVB określana jest międzynarodowym wskaźnikiem SPF (sun protection factor). Wskazuje on, ile razy dłużej można przebywać na słońcu po nałożeniu danego preparatu ochronnego do momentu wystąpienia odczynu rumieniowego w porównaniu do czasu pobytu na słońcu bez ochrony.

MED* na skórze po nałożeniu ochrony SPF = MED* na skórze po nałożeniu ochrony / MED na skórze bez ochrony

MED - minimal erythema dose - minimalna dawka rumieniowa. Jest to najmniejsza dawka promieniowania ultrafioletowego potrzebna do wywołania reakcji zapalnej, objawiającej się zaczerwienieniem skóry.

Tej miary nie należy jednak brać zbyt dosłownie: w praktyce ludzie nakładają mniejszą ilość preparatu ochronnego niż w warunkach laboratoryjnych. Poza tym jego działanie ochronne zmniejszają dodatkowo takie czynniki jak kąpiel, ścieranie ręcznikiem i pocenie się skóry. Aby utrzymać właściwą ochronę przed promieniowaniem UV, konieczne jest kilkukrotne aplikowanie preparatu na skórę w czasie przebywania na słońcu.Dużo trudniejsza jest ocena wskaźnika ochrony przed promieniowaniem UVA. Brakuje ujednoliconych metod badania SPF dla tego zakresu promieniowania, dlatego na opakowaniach preparatów ochronnych widnieją różne parametry określające współczynnik ochrony przed UVA: IPD, PPD lub po prostu UVA.

IPD (Immediate Pigment Darkening) oraz PPD (Persistent Pigment Darkening) to metody, w których bada się efekty działania promieniowania UVA po 1 minucie od zakończenia ekspozycji na to promieniowanie (IPD) lub po 2-24 godzinach (PPD). Wartości faktorów określają stosunek ilości promieniowania UVA potrzebnej do wywołania widocznej reakcji na skórze chronionej i niechronionej filtrem UVA.

Wartości tych faktorów interpretuje się następująco:

• IPD informuje, w jakim stopniu preparat chroni przed promieniowaniem UVA (maksymalna osiągalna to IPD 90, co oznacza 90% ochrony przed UVA).
• PPD informuje, ile razy zmniejszyła się dawka promieniowania UVA absorbowana przez skórę, np. PPD 10 oznacza, że do skóry wnika 10 razy mniej energii promieniowania UVA.

Stosowanie preparatów ochronnych przed światłem może zapobiec nie tylko występowaniu odczynów ostrych: oparzenia słonecznego, reakcji fototoksycznych i fotoalergicznych, ale również zmniejsza ryzyko występowania nowotworów skóry. Unikanie ostrych oparzeń ma szczególne znaczenie w zapobieganiu rozwojowi czerniaka złośliwego. Udowodnione jest również działanie prewencyjne środków ochronnych w powstawaniu zmian typu rogowacenia słonecznego i starzenia się słonecznego skóry. W przypadku niektórych fotodermatoz stosowanie ochrony przeciwsłonecznej może być bardzo ważnym elementem leczenia. Pacjenci z chorobami z nadwrażliwością na światło powinni stosować preparaty o maksymalnym wskaźniku ochrony przed UVB, a także w miarę możliwości UVA. Choć stosowanie ochrony przeciwsłonecznej jest najbardziej oczywiste latem, należy pamiętać, że warto stosować ją przez cały rok - po to, by zapewnić skórze zdrowie i piękny wygląd.

Nowe* oznaczenia preparatów przeciwsłonecznych - zalecenia COLIPA (The European Cosmetic Toiletry and Perfumery Association)

Najwyższy faktor
- SPF 50+ - jest zarezerwowany dla preparatów, które według dotychczas stosowanych miar osiągały SPF 60 lub więcej.

Ochrona SPF
Niska 2 - 4 - 6
Średnia 8 - 10 - 12
Wysoka 15 - 20 - 25
Bardzo wysoka 30 - 40 - 50
Ultrawysoka 50+

* Oznaczenia obowiązują od 31.12.2005 r.

Badania dowodzą, że woda termalna pozytywnie wpływa na odporność i elastyczność naskórka oraz ma wyjątkowe właściwości gojące.