Pocenie się jest całkowicie naturalne i potrzebne do normalnego funkcjonowania organizmu. Dla własnego komfortu i zdrowia warto wiedzieć kiedy i jak można – a czasami należy – je ograniczać.

Pocenie się jest funkcją organizmu niezbędną do przeżycia. Pot chłodzi ciało dzięki procesowi parowania wody, chroniąc w ten sposób organizm przed przegrzaniem. Na ludzkim ciele znajduje się około 4 milionów gruczołów potowych, z czego trzy czwarte to gruczoły potowe ekrynowe, pełniące funkcję termoregulacyjną. Drugi rodzaj gruczołów potowych
to gruczoły apokrynowe.

Gruczoły potowe ekrynowe

Odgrywają istotną rolę w procesach termoregulacji i gospodarki wodnoelektrolitowej.

Są aktywne od pierwszych dni życia. Znajdują się na całej powierzchni ciała, z wyjątkiem żołędzi, wewnętrznej powierzchni napletka, warg sromowych mniejszych i łożyska paznokciowego. Średnia gęstość gruczołów potowych ekranowych wynosi 60/cm2,a w obrębie dłoni i stóp aż 600/cm2.

Pot wydzielany przez gruczoły potowe ekrynowe jest bezwonny i przezroczysty; w około 99% składa się z wody. Zawiera chlorek sodu, mocznik, mleczany oraz związki mineralne, m.in. potas, wapń, fosfor, magnez, cynk, żelazo, aminy biogenne i witaminy.

Na skład potu mają również wpływ przyjmowane leki, hormony, spożywane pokarmy, a nawet warunki klimatyczne.

Gruczoły potowe apokrynowe

Ich funkcja nie jest dobrze zbadana; najprawdopodobniej mają związek z produkcją feromonów. Zaczynają być aktywne i wydzielać dopiero w okresie dojrzewania. Są większe i bardziej aktywne u mężczyzn niż u kobiet. Występują głównie w okolicach dołów pachowych i pachwinowych, pępka, brodawek sutkowych i odbytu, warg sromowych mniejszych u kobiet, moszny u mężczyzn oraz na powiekach i w kanałach słuchowych zewnętrznych.

Produkują pot w sposób ciągły, a pewne czynniki, np. emocje powodują pulsacyjne opróżnianie gruczołów. Po zadziałaniu bodźca zostaje wytworzona niewielka ilość lepkiej, mętnej, żółtobiaławej wydzieliny, jałowej i bezwonnej. Dopiero działanie bakterii znajdujących się na skórze powoduje powstanie przykrego zapachu potu lub ludzkiego ciała. Prawdopodobnie za ten zapach są odpowiedzialne zmodyfikowane androgeny. Pot wydzielany przez gruczoły potowe apokrynowe składa się z wody (90%), z cholesterolu (75%), trójglicerydów i kwasów tłuszczowych (20%) oraz niewielkiej ilości estrów cholesterolu, estrów wosku i skwalenu (5%) oraz zawiera niewielkie ilości androgenów.

Czynność gruczołów potowych apokrynowych jest uzależniona od czynności androgenów i regulowana przez procesy hormonalne.

Rys. 1 Powstawanie nieprzyjemnego zapachu potu. Przekrój skóry z widocznym gruczołem potowym apokrynowym

Nadpotliwość

Czasem lekarze diagnozują nadpotliwość, czyli nadprodukcję potu przez ekrynowe gruczoły potowe. Jej etiologia nie została do końca poznana, ale wiadomo, że istotną rolę odgrywają czynniki genetyczne. Może występować w formie ograniczonej - tylko na określonym obszarze skory; przeważnie pod pachami, na dłoniach i stopach lub w postaci uogólnionej – czyli na całym ciele.

Nadmierne pocenie uogólnione może być:

• fizjologiczne: przy procesach aklimatyzacyjnych w klimacie tropikalnym, przy spożywaniu niektórych przypraw lub pokarmów, spowodowane wysiłkiem fizycznym lub otyłością.
• objawowe: jest następstwem współistniejących chorób (np. nadczynności tarczycy, zatruciu alkoholowemu, chorobie Parkinsona, uszkodzeniu rdzenia kręgowego) i ustępuje pod wpływem leczenia choroby podstawowej.

Metody pomiaru wydzielania potu

Test Minora

- próba jodowo-skrobiowa. Badany obszary skóry smaruje się jodyną i zasypuje skrobią. Miejsca, które zabarwią się na ciemniejszy kolor, są szczególnie podatne na pocenie się.

Metoda grawimetryczna

– do skóry przykłada się papierka testowego, a ilość potu określa się przy pomocy wagi analitycznej.Pomiary hydrometryczne polegają na określeniu parowania (g/m2h) w wyznaczonych punktach.

Metoda kolorymetryczna

(półilościowa), podobna do testu Minora, polega na analizie zmiany barwy na odpowiednio powlekanym papierze.

Zapobieganie poceniu się

Niezależnie od tego, czy pocenie się jest nadmierne, czy ilość wydzielanego potu pozostaje w normie, uczucie wilgoci oraz nieprzyjemny zapach są niekomfortowe i często bardzo krępujące. Ponadto długotrwałe pozostawanie potu na skórze, np. na stopach lub pod pachami jest szkodliwe. Wilgotny naskórek ulega maceracji, co sprawia, że wszelkie czynniki drażniące łatwiej wnikają w skórę – łatwiej więc o zakażenia grzybicze, wirusowe oraz uczulenia. Dlatego tak ważna i zalecana jest codzienna higiena i pielęgnacja odpowiednimi środkami antyperspiracyjnymi. Zdaniem lekarzy wskazane jest regularne stosowanie preparatów działających wielokierunkowo:

1. Zmniejszających wydzielanie potu

Powszechnie stosowaną substancją hamującą wydzielanie potu jest forma chlorku aluminium (sól aluminium, inaczej sól glinu). Ma ona zdolność czasowego zamykania przewodów potowych na poziomie niższych warstw naskórka. Aktywna sól glinowa łączy się ze składowymi potu i wytwarza amorficzny żel, który blokuje ujścia gruczołów potowych. Na rynku jest wiele preparatów, których zadaniem jest działanie przeciwpotowe, jednak nie wszystkie z nich mają badania potwierdzające skuteczność działania. Tylko produkty o odpowiednio wysokim stężeniu chlorku aluminium są w stanie zapewnić całodniową ochronę przed potem.

2. Działających antybakteryjnie

Preparaty antybakteryjne powinny zawierać związki:

Badania dowodzą, że woda termalna pozytywnie wpływa na odporność i elastyczność naskórka oraz ma wyjątkowe właściwości gojące.